Cần Thơ: Làm rõ loài và nguồn gốc cây thủy tùng ghép – Bài học về bảo tồn và quản lý nguồn gen quý hiếm
Những ngày gần đây, thông tin xoay quanh việc ông Huỳnh Công Thống (cù lao Tân Lộc, TP. Cần Thơ) đã hơn 20 năm nghiên cứu, ghép và nhân giống thành công cây thủy tùng – một loài thực vật quý hiếm thuộc Nhóm IA trong Sách Đỏ Việt Nam – đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Trước sự việc này, các cơ quan chức năng thành phố Cần Thơ đã nhanh chóng vào cuộc để khảo sát, giám định loài và xác định nguồn gốc cây nhằm đảm bảo tính khoa học, pháp lý và phù hợp với định hướng bảo tồn đa dạng sinh học.
Kết quả khảo sát ban đầu tại vườn cây thủy tùng
Theo ông Ngô Chí Điện – Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, qua kiểm tra thực tế tại vườn nhà ông Huỳnh Công Thống, cơ quan chức năng ghi nhận có tổng cộng 17 cá thể cây được gọi là thủy tùng. Trong đó, 1 cây đã trồng được khoảng 19 năm, có đường kính gốc lên tới 161cm, cao khoảng 12m; 16 cây còn lại được trồng khoảng 17 năm, đường kính gốc dao động từ 60–75cm, chiều cao từ 8–10m.
Về hình thái, các cá thể này có nhiều đặc điểm tương đồng với loài thủy tùng (Glyptostrobus pensilis (Staunt.) K. Koch) – loài thực vật rừng quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, để đưa ra kết luận chính xác, các cơ quan chuyên môn như Viện Sinh học và đơn vị giám định loài sẽ tiếp tục phối hợp nhằm xác định danh pháp khoa học cũng như nguồn gốc cây mẹ.
Đây là bước bắt buộc nhằm tránh nhầm lẫn giữa các loài có hình thái gần giống nhau, đồng thời đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm.
Tâm huyết của người dân trong công tác bảo tồn
Ngành chức năng ghi nhận và đánh giá cao sự tâm huyết, bền bỉ của ông Huỳnh Công Thống trong việc nghiên cứu, gìn giữ và nhân giống các loài cây quý hiếm suốt nhiều năm qua. Việc một cá nhân chủ động tìm tòi, học hỏi và áp dụng các phương pháp nhân giống, ghép cây thể hiện tinh thần trách nhiệm với môi trường và phù hợp với chủ trương bảo tồn nguồn gen thực vật của ngành nông nghiệp.
Ở góc độ khoa học và thực tiễn, những nỗ lực như vậy cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của người dân trong bảo tồn đa dạng sinh học, bên cạnh các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước. Những kiến thức, công nghệ về giống cây, bảo tồn và nhân giống hiện nay cũng đang được chia sẻ ngày càng nhiều trên các nền tảng chuyên ngành như https://vigen.vn/, giúp người làm nông nghiệp và nghiên cứu sinh học tiếp cận thông tin một cách bài bản và cập nhật.
Khía cạnh pháp lý cần được làm rõ
Tuy nhiên, từ góc độ quản lý nhà nước, ông Ngô Chí Điện nhấn mạnh rằng nếu cây được xác định đúng là thủy tùng – loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nhóm IA theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP – thì mọi hoạt động khai thác, mua bán, tặng cho vì mục đích thương mại đều bị nghiêm cấm, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn hoặc chuyển giao phi thương mại và phải có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, dù cây thủy tùng trong vườn nhà ông Thống được nhân giống bằng phương pháp ghép trên gốc cây khác (như cây bụt mọc), thì phần cây ghép vẫn được xác định là cá thể của loài nguy cấp, quý, hiếm. Vì vậy, việc mua bán hay trao đổi thương mại vẫn không được phép theo quy định pháp luật hiện hành.
Hướng đi hài hòa giữa bảo tồn và phát triển
Trong thời gian tới, Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương để làm việc cụ thể với ông Huỳnh Công Thống. Nội dung làm việc tập trung vào việc xác định nguồn gốc cây mẹ, quy trình nhân giống, cũng như hướng dẫn các thủ tục cần thiết nếu ông có nguyện vọng đăng ký cơ sở bảo tồn hoặc chuyển giao phục vụ nghiên cứu khoa học.
Việc này nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân có tâm huyết tham gia bảo tồn nguồn gen quý hiếm một cách hợp pháp, bền vững.
Ý nghĩa của việc nhân giống loài quý hiếm
Dù hiện nay chưa có thống kê đầy đủ về số lượng cây thủy tùng được trồng trong vườn nhà dân, nhưng theo lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, việc người dân quan tâm trồng và nhân giống loài cây này – nếu thực hiện đúng quy định – có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực như: gia tăng số lượng cá thể ngoài tự nhiên, hình thành các quần thể “dự trữ gene”, giảm áp lực khai thác lên quần thể tự nhiên đang suy giảm.
Bên cạnh đó, hoạt động này còn góp phần phục hồi nguồn gene, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và tạo tiền đề cho các chương trình nghiên cứu, phục hồi loài trong tương lai. Tương tự như việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp để rút ngắn thời gian ra trái, cho hiệu quả kinh tế cao – ví dụ như sự so sánh giữa dừa sáp và dừa thường được phân tích tại https://vigen.vn/giong-dua-sap-hay-dua-thuong-ra-trai-nhanh-hon/ – thì trong bảo tồn, việc hiểu rõ đặc tính loài và tuân thủ quy định pháp lý cũng đóng vai trò then chốt.
Khuyến nghị từ cơ quan quản lý
Lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ khuyến nghị, các cá nhân, tổ chức có mong muốn nghiên cứu, nhân giống hoặc bảo tồn loài nguy cấp, quý, hiếm cần chủ động tìm hiểu kỹ về pháp lý. Cụ thể, phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây mẹ, đăng ký cơ sở gây trồng hoặc bảo tồn nguồn gene theo quy định, chỉ thực hiện hoạt động vì mục đích nghiên cứu, bảo tồn, không thương mại hóa và tuân thủ đầy đủ các thủ tục xin phép khi vận chuyển, trưng bày hay chuyển giao.
Câu chuyện về cây thủy tùng ghép tại Cần Thơ không chỉ là vấn đề giám định loài, mà còn là lời nhắc nhở quan trọng về trách nhiệm chung trong việc bảo tồn nguồn tài nguyên sinh học quý giá của quốc gia – nơi mà khoa học, pháp luật và tâm huyết của người dân cần song hành để đạt được hiệu quả bền vững lâu dài.
Kỹ thuật giâm cành hiệu quả cao, áp dụng là thành công ngay
Giâm cành là một trong những phương pháp nhân giống cây trồng phổ biến, được áp dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, làm vườn tại nhà cũng như trong các vườn ươm chuyên nghiệp. Với ưu điểm đơn giản, dễ thực hiện, chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao, kỹ thuật giâm cành nếu làm đúng quy trình sẽ cho tỷ lệ sống cao, cây phát triển đồng đều và giữ nguyên đặc tính của cây mẹ. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết kỹ thuật giâm cành theo hướng dễ hiểu, dễ áp dụng, phù hợp cho cả người mới bắt đầu lẫn người đã có kinh nghiệm trồng trọt.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô tphcm
Giâm cành là gì?
Giâm cành là phương pháp nhân giống vô tính, tạo cây mới mà không cần sử dụng hạt giống. Người trồng sẽ lấy một bộ phận của cây mẹ như cành, thân hoặc lá, sau đó cắm trực tiếp vào đất hoặc giá thể phù hợp để kích thích bộ phận này ra rễ, phát triển độc lập và hình thành cây hoàn chỉnh. Do không trải qua quá trình thụ phấn và tạo hạt, cây con từ giâm cành hầu như giữ nguyên toàn bộ đặc tính di truyền của cây mẹ.
Ưu điểm nổi bật của phương pháp giâm cành
So với phương pháp gieo hạt truyền thống, giâm cành mang lại nhiều lợi ích vượt trội. Trước hết, phương pháp này giúp tận dụng tối đa nguồn giống sẵn có từ cây mẹ, giảm đáng kể chi phí mua hạt giống, đặc biệt phù hợp khi cần nhân giống với số lượng lớn.
Cây con được tạo ra bằng giâm cành gần như không xảy ra hiện tượng biến dị, giúp duy trì ổn định chất lượng giống, năng suất và đặc điểm sinh trưởng. Đây là yếu tố rất quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và làm vườn quy mô lớn, nơi yêu cầu sự đồng đều cao giữa các cây trồng.
Ngoài ra, giâm cành còn giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng, cây nhanh ra hoa, kết trái sớm hơn. Theo nhiều kinh nghiệm thực tế, năng suất cây trồng từ giâm cành có thể cao hơn từ 30% đến 40% so với cây gieo hạt nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật. Phương pháp này cũng không đòi hỏi kỹ năng phức tạp, chỉ cần tuân thủ đúng các bước cơ bản là có thể đạt tỷ lệ sống cao.
Những loại cây phù hợp để giâm cành
Giâm cành có thể áp dụng cho rất nhiều nhóm cây trồng khác nhau, bao gồm:
Nhóm rau ăn lá như rau muống, rau ngót, rau húng, hương thảo, bạc hà, húng quế, lá lốt, diếp cá, cần tây, lá é.
Nhóm rau ăn củ, ăn quả như khoai lang, mì, hành, gừng, tỏi.
Nhóm cây ăn quả gồm lê, thanh mai, táo, sung, nho.
Nhóm hoa và cây kiểng như hoa hồng, hoa giấy, cây xanh trang trí, cây liễu, vạn niên thanh, lưỡi hổ, thường xuân, phú quý, sen đá.
Việc lựa chọn đúng loại cây phù hợp với phương pháp giâm cành sẽ giúp tăng đáng kể tỷ lệ thành công.
Chuẩn bị dụng cụ và vật tư giâm cành
Trước khi tiến hành giâm cành, cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và vật tư cần thiết để quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi. Các dụng cụ cơ bản gồm xẻng xúc đất, kéo cắt cành hoặc dao bén đã được vệ sinh sạch sẽ, túi nilon, màng bọc hoặc túi vải để che chắn.
Vật tư giâm cành bao gồm đất sạch, phân trùn quế, mụn dừa, trấu hun và các loại phân bón phù hợp. Việc sử dụng giá thể sạch, giàu dinh dưỡng và thoát nước tốt là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của cành giâm.
Chuẩn bị vườn giâm cành
Khu vực giâm cành cần được bố trí ở nơi có điều kiện khí hậu phù hợp, tránh nắng gắt, gió mạnh hoặc sương giá. Trong trường hợp thời tiết bất lợi, cần có biện pháp che chắn để bảo vệ cành giâm non, giúp cây nhanh ra rễ và hạn chế hao hụt.
Nguồn nước tưới phải đảm bảo sạch, không nhiễm phèn, nhiễm mặn hay hóa chất độc hại. Ánh sáng tại khu vực giâm cần ở mức vừa phải, đủ để cây quang hợp nhưng không làm mất nước quá nhanh. Đất hoặc giá thể giâm phải tơi xốp, giàu hữu cơ và thoát nước tốt, có thể bổ sung phân hữu cơ hoai mục trước khi giâm để cải thiện độ màu mỡ.
Cách cắt cành giâm đúng kỹ thuật
Cành giâm cần được lấy từ cây mẹ khỏe mạnh, không sâu bệnh. Nên chọn cành bánh tẻ, không quá già cũng không quá non, thường là những đoạn cành có chảng nhánh hình chữ Y vì khả năng ra rễ cao.
Chiều dài cành giâm lý tưởng từ 10 đến 15 cm. Sau khi cắt, cần loại bỏ bớt lá, chỉ giữ lại khoảng 2 đến 3 lá để giảm thoát hơi nước. Thời điểm cắt cành tốt nhất là vào buổi sáng sớm, khi cây mẹ còn đủ nước và sinh lực mạnh, giúp cành giâm nhanh hồi phục và kích thích ra rễ.
Chuẩn bị giá thể giâm cành
Giá thể giâm cần đảm bảo các tiêu chí tơi xốp, sạch khuẩn, giàu dinh dưỡng hữu cơ và thoát nước tốt. Có thể phối trộn theo tỷ lệ 4 phần đất, 3 phần phân trùn quế, 2 phần mụn dừa và 1 phần trấu hun. Ngoài ra, người trồng có thể sử dụng các loại đất sạch chuyên dụng cho từng nhóm cây khác nhau.
Nếu giâm trong chậu, khay hoặc bầu nilon, cần đảm bảo có lỗ thoát nước ở đáy. Trong trường hợp giâm ngoài đất vườn, nên lên luống cao khoảng 20 đến 25 cm, rộng 50 cm, có rãnh thoát nước xung quanh và giàn che phù hợp.
Tiến hành giâm cành
Cho giá thể vào khay, bầu hoặc luống với chiều cao khoảng 20 cm. Cắm cành giâm vào giá thể theo góc nghiêng khoảng 45 độ, độ sâu bằng một nửa chiều dài cành. Việc cắm nghiêng giúp tăng diện tích tiếp xúc giữa cành và đất, kích thích rễ mọc nhiều và khỏe hơn.
Chăm sóc cành giâm sau khi trồng
Trong giai đoạn đầu, cần duy trì độ che sáng khoảng 60%, tránh ánh nắng trực tiếp. Từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 5 có thể giảm dần độ che để cây thích nghi. Nhiệt độ thích hợp cho cành giâm phát triển là từ 20 đến 25 độ C, độ ẩm duy trì ở mức cao từ 85 đến 90%.
Tưới nước cần thực hiện đều đặn, tháng đầu tưới hàng ngày, sau đó giảm dần tần suất khi cây đã ra rễ ổn định. Bón phân cần bắt đầu từ tháng thứ 2 với nồng độ thấp, tăng dần theo thời gian để cây quen dần, tránh sốc dinh dưỡng.
Đưa cây giâm ra vườn trồng
Cành giâm được xem là thành công khi đã ra rễ và xuất hiện chồi non khỏe mạnh. Trước khi trồng ra vườn, cần tập cho cây quen dần với ánh nắng tự nhiên bằng cách tăng dần cường độ sáng. Sau đó tiến hành trồng cố định, tưới nước đầy đủ để cây nhanh chóng thích nghi với môi trường mới.
Trong sản xuất chuyên nghiệp, việc áp dụng đúng kỹ thuật giâm cành còn cần kết hợp với quy trình đánh giá chất lượng giống từ các đơn vị chuyên môn như trung tâm kiểm định giống cây trồng và vật nuôi, nhằm đảm bảo cây con đạt tiêu chuẩn sinh trưởng, sạch bệnh và phù hợp với mục đích canh tác lâu dài.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.